สรุปข้อสังเกตของคำไทยแท้จากบทเรียน พร้อมตัวอย่างและข้อยกเว้นสำคัญ
มักใช้พยัญชนะ ก บ ด น ม ย ว ง เป็นตัวสะกด
ถ้าตัดคำว่า กระ หรือ ประ ออก แล้วคำที่เหลือยังมีความหมายเดิม แสดงว่าเป็นคำไทยแท้ได้ เช่น กระโดด → โดด, ประเดี๋ยว → เดี๋ยว
แต่บางคำไม่ใช่ เช่น กระบือ ตัดแล้วเหลือ บือ ซึ่งไม่คงความหมายเดิม
พยางค์แรกมักประสมด้วยสระ อะ ซึ่งเกิดจากการกร่อนเสียง เช่น หมากม่วง → มะม่วง, สาวใภ้ → สะใภ้, สายดือ → สะดือ
คำไทยแท้มักไม่ปรากฏพยัญชนะต่อไปนี้: ฆ ณ ญ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ธ ศ ษ ฬ และสระ ฤ ฤๅ ซึ่งมักพบในคำบาลีและสันสกฤต
คำไทยที่ประสมด้วยสระ ใอ (ไม้ม้วน) มีเพียง 20 คำเท่านั้น ตามบทอาขยานต่อไปนี้