คำยืม
คำยืมภาษาต่างประเทศในภาษาไทย
🪷 หน่วยการเรียนรู้

คำยืมภาษาบาลี

หลักสังเกตคำยืมภาษาบาลี ตัวสะกด–ตัวตาม และตัวอย่างคำสำคัญ

1) ลักษณะทั่วไปของคำบาลี

  • สะกดไม่ตรงตามมาตรา ยกเว้นคำที่สะกดตรงมาตราแต่แปลงรูปได้ เช่น โลก → โลกา, กาย → กายา
  • มีพยัญชนะ 33 ตัว แบ่งเป็น 5 วรรค และเศษวรรค
  • มีสระ 8 เสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ
  • ไม่นิยมใช้คำควบกล้ำที่มี ร อยู่กลางคำ เช่น ปฐม จริยา ภริยา
  • นิยมใช้ ฬ เช่น กีฬา จุฬา
  • คำที่มี ปฏิ อยู่ข้างหน้า เช่น ปฏิบัติ ปฏิรูป ปฏิสนธิ ปฏิมา
  • ตัวสะกดตัวตามมักซ้ำกัน เช่น วิญญาณ ปัญญา สุวรรณ อัคคี มัจจุราช

2) พยัญชนะวรรคของภาษาบาลี

วรรคแถวที่ 1แถวที่ 2แถวที่ 3แถวที่ 4แถวที่ 5
กะกขคฆง
จะจฉชฌญ
ฏะฏฐฑฒณ
ตะตถทธน
ปะปผพภม
เศษวรรคย ร ล ว ส ห ฬ

3) หลักการใช้ตัวสะกดตัวตาม

  • แถวที่ 1 สะกด แถวที่ 1 หรือแถวที่ 2 ตาม เช่น ทุกข์ อิจฉา หัตถา บุปผา
  • แถวที่ 3 สะกด แถวที่ 3 หรือแถวที่ 4 ตาม เช่น พยัคฆ์ พุทธ อัชฌา คัพภ์
  • แถวที่ 5 สะกด ตัวตามเป็นพยัญชนะในวรรคเดียวกัน เช่น องค์ สังข์ สัมผัส สัมพันธ์
  • เศษวรรค มักตามหลังตัวเอง เช่น อัยยิกา วัลลี วัสสา

4) ตัวอย่างคำบาลีตามหลักตัวสะกดตัวตาม

กิตติทัพพีนิพพานปัญญาปัจจัยบุคคลบัลลังก์บุปผาภัตตาภิกขุโบกขรณีภริยามัจฉาเมตตามิจฉามัสสุมัจจุราชวัตถุวิตถารสงกาสัญญาณวิญญาณสัจจะอิทธิอัคคีอัจฉราอนิจจาอัชฌาสัย

5) คำบาลี–สันสกฤตที่มีความหมายเทียบกันได้

บาลีสันสกฤตบาลีสันสกฤต
มัจฉามัตสยามัชฌิมมัธยม
จักขุจักษุบุปผาบุษบา
กัญญากันยาปัญญาปรัชญา
อัจฉราอัปสรารัตติราตรี
อิทธิฤทธิ์กัณหากฤษณา
จริยาจรรยากิตติกีรติ
อมตะอมฤตอุตุฤดู
กัปป์กัลป์สัจจะสัตย์
วัณณะวรรณะสิกขาศึกษา
ขณะกษณะอุสุภพฤษภ